70 ons chamonna Clèr

Cronica da la chamonna Clèr, situada al pè dal Piz Cotschen sün 2476 m.s.m., proprietari es il club skiunzs d’Ardez.

 Stimadas commembras, stimats commembers, chars abitants da nos cumün:

L’on 1933, nos club skiunzs d’Ardez vaiva appaina accumpli seis 10avel on d’existenza,  decidan ils commembers da fabrichar üna chamonna alpina sül spi dal Clèr (Piz Cotschen).

Il prüm documaint chi dà perdüttanza da quist intent, es üna dumonda per üna donaziun a favur d‘üna chamonna. Ils iniziants d’eiran Claudio Ludwig Hatecke, Wilhelm Hatecke, Baldi Vonzun, Arnold Huder e Gian Stump. Donaziun da trais fin tschient francs sun gnüdas fattas a favur da tal scopo. Illa radunaza obligatoria dals 5 mai 1934 vain fat bun il reglamaint da chamonna: Commembers activs e passivs han il prüm dret da far adöver dals locals da quista chamonna, pero sun in dovair da cuntribuir las seguaintas taxas:

dmura da di -.30 / da not -.50

na commembers -.50 da di e da not 1.-

forests e persunas chi nun han domicil ad Ardez 1.50

per laina da fö paja minchün, sainz’ecxepziun, -.50

Cun rumir ün tablà, es gnü per mans ün taquint blau chi cuntegna l’offerta intera pel fabricat da la chamonna. Quel s’amuntaiva a  4000.-.

L’ura prestada cuostaiva quella jada -.80.

Cun grond zeli e plaschair gnit manà be avant Nadal 1933 la laina da fabrica nan dal god Grond ed our da Sampuoir. Apaina fini resgiar, podet ün tour per mans dürante il mais marz la lavur groba da falegnam e suot la direcziun da nos valent capo da fabrica, Dumeng Chasper Stupan, finittan nus quist lavur amo avant Pasqua, uschè cha uossa spetta la chamonna sün sia transportaziun vers il Clèr chi seguit i‘l mais gün. La via da Marangun Murtera fin sül Clèr gnit cumanzada als 28 mai 1934 da 18 commembers e finida in maniera cha fingià als 29 rivettan las prümas manadüras sül lö da fabrica. Als prüms gün gnit in vigur la chava da siblun e’ls dis seguaints manà pro crappa e manà sü il lainom. Als 11 gün pudet ün cumanzar cul mür e quai düret fin als 29. Da quia davent infin als 15 avuost, gnit cuntinuà cul lavur da falegnam. Als 30 settember, ün mais davo cha la chomonna es gnüda finida, ha gnü lö l’inauguraziun cun üna patecipaziun da passa 200 persunas.“ (Our dal protokoll 1934)

In favrer 1938 gnit manada üna platta da cuschinar nouva in chamonna construida da la firma Jocob Giston e figls Ardez. Schi d’eira ün on cun paca naiv, o schi tilla han transportada culla schlittra, nun as saja deruir. Tenor il cudesch da chamonna: „Transport fich greiv, dovrà var 5 uras e mez.“ Tala platta as rechatta amo hoz in nossa chamonna. L’on 1945 porta Dumeng Plouda üna latta per la bindera fin sül Clèr.

Eir il cuntschaint pittur da Sur En, Oscar Nussio, ha passantà divers dis illa chamonna, quai dan perdüttanza las skizzas aint ils cudeschs.

Dal 1946 vegnan fats chanals da lain per manar l’aua fin pro la chamonna sco eir pitturà las fatschadas, fat uschöls ed üna tualetta.

L’on 1953 vegnan tagliats larschs i’l god San Steivan e fat chaplidas e surtrat las fatschadas cun talas.

Dal 1964 vain amegldrada e schlargiada la via Marangun – Clèr.

Las glüms da petroli toccan al passà. I vegnan installadas l’on 1968 glüms da gas. Ün on plü tard vain pittürà il tet.

Dal 1978/79 vain manada tras ün renovaziun plü gronda. I vegnan fattas nouvas fanestras, surtrat las fatschadas cun eternit brün, ün tetin per metter suot la laina ed uschöls nouvs.

Üna nouva tualetta vain fabrichada dal 1985. Ün on plü tard survain la chamonna 2 nouvas maisas da larsch ed i vain isolà davo ils bancs.

Pervi dal durmir tort (sco immez Chalat) vain fat aint ün fuond suot ils lets ed i vegnan müdats oura ils materatschs.

L’on 1991 davo ch’eu n’ha surtut il guardian da chamonna daja üna renovaziun ed ün müdamaint plü grond: our dal local dal bescher vain fabrichada üna chadafö cun cunbinaziun cun s-chaffas, chaschuots, büglin per lavar gio ed indriz pel sach dal rument.

Culla platta vaina fat müdada tras la passarella a vout construida sco passagi illa nouva chadafö. In stüva, ingio chi d’eira la platta, vain plazzada üna pigna per s-chodar. Il fuond da bettun vain surtrat cun plattinas. La glüm da gas tocca eir al passà. Las nouvas glüms vegnan spissgiantadas d’üna cella solara. Tuot ils locals, cumprais la tualetta han uossa glüm.

Dals 1992 vegnan müdats oura ils plümatschs, in chadafö daja nouva vaschella da terra cotta, davant chamonna vain construi ün bügl da larsch.

Per chi’s dorma lom e bain daja nouvas cuvertas, quai d’eira dal 1993. Davo cha quellas han servi 59 ons.

In settember 1996 survain la chamonna ün nouv tet d’arom. Ün nouv fuond in chombra e gommas in tuot las fanestras daja ün on plü tard.

Dal 1999 vain il chamin reboccà e survain üna nouva platta.

L’on 2001 vegnan construits duos nouvs üschs d’entrada.

Avant ün mais e mez vegn transportada cul helicopter davent da Prauost la nouva chombretta

da l’aua. Usche svelt nu suna mai gnü sül Clèr.

L’aua frais-cha pudaivait jnsaiar pro’l bügl.

L’on 2007 restauraina la platta da laina da la firma Giston La chadafö fa uossa üna gronda parada.

Quist es ün pitschen sguard inavo il‘ istorgia dal fabricat e da l’existenza da quista chamonna alpina. Eu speresch, cha bleras amias ed amis da nossas muntognas possan tour ricover eir i’l avegnir in nossa chamonna Clèr.

Il guardian da chamonna

Jon Fadri Tönett